📊 درس: نحوه سنجش ریسک در بازار فارکس

🔍 مقدمه

سنجش ریسک فرآیند کمی‌سازی و ارزیابی احتمال وقوع زیان در معاملات است. این فرآیند به معامله‌گران کمک می‌کند تا پیش از ورود به معامله، میزان خطر را محاسبه و آن را مدیریت کنند.

📈 روش‌های اصلی سنجش ریسک

۱. روش‌های کمی (Quantitative)

الف) ارزش در معرض خطر (Value at Risk – VaR)

تعریف: حداکثر ضرر احتمالی در یک دوره زمانی با سطح اطمینان مشخص

فرمول ساده:
VaR = سرمایه × نوسان مورد انتظار × ضریب اطمینان

مثال عملی:
• سرمایه: ۱۰,۰۰۰ دلار
• نوسان روزانه جفت‌ارز: ۰.۸٪
• سطح اطمینان ۹۵٪ (ضریب ۱.۶۵)
• VaR روزانه = ۱۰,۰۰۰ × ۰.۰۰۸ × ۱.۶۵ = ۱۳۲ دلار

یعنی با ۹۵٪ اطمینان، حداکثر ضرر روزانه ۱۳۲ دلار است.

ب) محاسبه نوسانات (Volatility Measurement)

• انحراف معیار (Standard Deviation): اندازه‌گیری پراکندگی قیمت

• میانگین محدوده واقعی (ATR): نوسان متوسط در یک دوره

• نوسان تاریخی (Historical Volatility): نوسان بر اساس داده‌های گذشته

ج) محاسبات مرتبط با اهرم

ریسک اهرم = (اهرم × حرکت قیمت) / ۱۰۰

مثال:
• اهرم: ۱:۱۰۰
• حرکت قیمت: ۱.۵٪
• ریسک اهرم = (۱۰۰ × ۱.۵) / ۱۰۰ = ۱۵۰٪ تغییر در سرمایه

۲. روش‌های کیفی (Qualitative)

الف) تحلیل سناریو (Scenario Analysis)

• بررسی اثر اخبار مهم اقتصادی

• شبیه‌سازی شرایط بحرانی

• ارزیابی تأثیر انتخابات یا تصمیمات سیاسی

ب) تحلیل حساسیت (Sensitivity Analysis)

• تأثیر تغییر نرخ بهره بر سبد معاملاتی

• حساسیت به داده‌های اقتصادی خاص

🛠️ ابزارهای عملی سنجش ریسک

۱. ماشین‌حساب معاملاتی

کاربردها:
• محاسبه حجم معامله بر اساس ریسک
• محاسبه پیپ ارزش
• تعیین حد ضرر بر اساس درصد ریسک

۲. محاسبه حجم معامله ایمن

فرمول استاندارد:
حجم معامله (لات) = (سرمایه × درصد ریسک) ÷ (حد ضرر به پیپ × ارزش هر پیپ)

مثال:
• سرمایه: ۵,۰۰۰ دلار
• ریسک مجاز: ۲٪ = ۱۰۰ دلار
• حد ضرر: ۴۰ پیپ
• ارزش هر پیپ (برای EUR/USD): ۱۰ دلار

حجم = (۵,۰۰۰ × ۰.۰۲) ÷ (۴۰ × ۱۰)
حجم = ۱۰۰ ÷ ۴۰۰ = ۰.۲۵ لات

۳. نسبت‌های سنجش ریسک

سبت شارپ (Sharpe Ratio)

فرمول: (بازده پرتفو – نرخ بدون ریسک) ÷ انحراف معیار بازده

تفسیر:
• بالای ۱: خوب
• بالای ۲: عالی
• زیر ۱: ضعیف

نسبت سورتینو (Sortino Ratio)

• مشابه شارپ، اما فقط ریسک نزولی را محاسبه می‌کند

حداکثر افت سرمایه (Maximum Drawdown)

محاسبه:
MDD = (قیمت اوج – قیمت کف) ÷ قیمت اوج

مثال:
• سرمایه اوج: ۱۲,۰۰۰ دلار
• سرمایه کف بعدی: ۸,۰۰۰ دلار
• MDD = (۱۲,۰۰۰ – ۸,۰۰۰) ÷ ۱۲,۰۰۰ = ۳۳.۳٪

📊 سنجش ریسک در شرایط مختلف بازار

۱. بازار رونددار

• اندازه‌گیری: فاصله تا حمایت/مقاومت بعدی

• ریسک اصلی: بازگشت ناگهانی قیمت

• ابزار: میانگین‌های متحرک، خطوط روند

۲. بازار رِنج

• اندازه‌گیری: فاصله تا مرزهای کانال

• ریسک اصلی: شکست کاذب

• ابزار: سطوح حمایت/مقاومت افقی

۳. بازار پرنوسان

• اندازه‌گیری: ATR، باندهای بولینگر

• ریسک اصلی: نوسانات شدید

• ابزار: اندیکاتورهای نوسان

🔢 مراحل عملی سنجش ریسک برای یک معامله

مرحله ۱: تحلیل تکنیکال

۱. تعیین نقطه ورود
۲. شناسایی حد ضرر منطقی
۳. تعیین حد سود بالقوه
۴. محاسبه فاصله نقاط بر اساس پیپ

مرحله ۲: محاسبات ریسک

۱. تعیین درصد ریسک (معمولاً ۱-۲٪)
۲. محاسبه حجم بر اساس فرمول
۳. بررسی نسبت ریسک به بازده (حداقل ۱:۲)
۴. محاسبه ریسک مطلق (دلاری)

مرحله ۳: بررسی عوامل خارجی

۱. تقویم اقتصادی: اخبار مهم پیش‌رو
۲. زمان معامله: نقدینگی بازار
۳. همبستگی با دیگر معاملات باز

📱 ابزارهای نرم‌افزاری برای سنجش ریسک

۱. پلتفرم‌های معاملاتی

• متاتریدر: ابزارهای محاسبه حجم

• TradingView: اسکریپت‌های محاسبه ریسک

• NinjaTrader: تحلیل پیشرفته ریسک

۲. نرم‌افزارهای تخصصی

• Risk Navigator: برای مؤسسات

• Portfolio Risk Manager: مدیریت ریسک سبد

۳. ماشین‌حساب‌های آنلاین

• Forex Risk Calculator

• Position Size Calculator

• Currency Correlation Calculator

⚠️ عوامل مؤثر در دقت سنجش ریسک

۱. کیفیت داده‌ها

• دقت قیمت‌های ورودی

• به‌روز بودن اطلاعات

• کامل بودن داده‌های تاریخی

۲. فرضیات محاسبات

• توزیع نرمال بازده‌ها

• ثبات نوسانات

• استقلال رویدادها

۳. خطاهای انسانی

• اشتباه در وارد کردن داده

• تفسیر نادرست نتایج

• بی‌توجهی به عوامل کیفی

📝 مثال جامع: سنجش ریسک یک معامله واقعی

سناریو:

• جفت‌ارز: GBP/USD

• سرمایه حساب: ۲۰,۰۰۰ دلار

• استراتژی: خرید در پولبک به حمایت

• نقطه ورود: ۱.۲۷۰۰

• حد ضرر: ۱.۲۶۵۰ (۵۰ پیپ)

• حد سود: ۱.۲۸۰۰ (۱۰۰ پیپ)

محاسبات ریسک:

۱. ریسک مجاز: ۱.۵٪ از ۲۰,۰۰۰ = ۳۰۰ دلار
۲. فاصله حد ضرر: ۵۰ پیپ
۳. ارزش هر پیپ برای ۱ لات: ۱۰ دلار
۴. حجم مجاز = ۳۰۰ ÷ (۵۰ × ۱۰) = ۰.۶ لات
۵. نسبت ریسک به بازده = ۱۰۰ ÷ ۵۰ = ۱:۲
۶. VaR احتمالی = ۳۰۰ دلار (با اطمینان بالا)

🎯 بهترین روش‌ها برای سنجش دقیق ریسک

۱. استفاده ترکیبی از روش‌ها

• ترکیب VaR با تحلیل سناریو

• استفاده همزمان از معیارهای کمی و کیفی

۲. به‌روزرسانی مستمر

• تعدیل محاسبات با تغییر شرایط بازار

• بازنگری دوره‌ای پارامترها

۳. تست استراتژی

• بکتست با داده‌های تاریخی

• فوروارد تست در حساب دمو

• استرس‌تست در شرایط بحرانی

۴. مستندسازی کامل

• ثبت تمام فرضیات و محاسبات

• تحلیل نتایج واقعی در مقابل پیش‌بینی‌ها

• یادگیری از خطاهای محاسباتی

📉 محدودیت‌های سنجش ریسک

۱. رویدادهای نادر (Black Swan)

• حوادث غیرقابل پیش‌بینی

• تأثیرات شدید بر بازار

۲. تغییر ناگهانی همبستگی‌ها

• از بین رفتن همبستگی‌های تاریخی در بحران‌ها

۳. خطای مدل

• ناتوانی مدل‌ها در شبیه‌سازی پیچیدگی بازار

۴. ریسک رفتاری

• تصمیم‌گیری غیرمنطقی تحت استرس

• عدم پایبندی به محاسبات اولیه

💡 جمع‌بندی: چارچوب عملی برای سنجش ریسک

برای هر معامله:

۱. محاسبه ریسک مطلق (دلاری) ✅
۲. بررسی نسبت ریسک به بازده (حداقل ۱:۲) ✅
۳. تحلیل همبستگی با معاملات دیگر ✅
۴. بررسی تقویم اقتصادی ✅
۵. تست استرس سناریوهای بحرانی ✅

روزانه:

• محاسبه ریسک کلی پرتفو

• نظارت بر حداکثر افت سرمایه

• به‌روزرسانی VaR

هفتگی:

• بررسی عملکرد معیارهای ریسک

• تعدیل پارامترها در صورت نیاز

• تحلیل اشتباهات محاسباتی

ماهانه:

• بازنگری جامع استراتژی مدیریت ریسک

• مقایسه ریسک پیش‌بینی‌شده با واقعی

• آموزش و بهبود مستمر

---

🎓 نکته پایانی

سنجش ریسک یک علم دقیق نیست، اما یک هنر ضروری است. بهترین معامله‌گران کسانی هستند که:

• ریسک را قبل از سود محاسبه می‌کنند

• از چندین روش برای سنجش استفاده می‌کنند

• به محدودیت‌های محاسبات واقفند

• همیشه برای بدترین سناریو آماده‌اند

به یاد داشته باشید: عددی که از محاسبه ریسک به دست می‌آورید، یک تخمین است، نه یک تضمین. حاشیه ایمنی همیشه در نظر بگیرید و هرگز تمام محاسبات را به یک روش یا ابزار خاص وابسته نکنید.

فرمول نهایی: محاسبه دقیق + احتیاط منطقی + انعطاف‌پذیری = مدیریت ریسک مؤثر